و جدايى با ما بجويند ، اما خوشبختانه همه‌جا شمارهء ايشان اندك است . من ( نگارنده ) هرگاه با چنين كسانى روبرو شده‌ام از طبع لطيف سخن آفرين شيراز ، حافظ ، مدد خواسته و از زبان ملت ايران گفته‌ام كه : ما قصهء سكندر و دارا نخوانده‌ايم * از ما به جز حكايت مهر و وفا مپرس در اين گفتگو ما هيچ به سياست نظر نداريم . آشنايى و دوستى ميان ملتها امرى ديگرست و با وقايع روز كه ناپايدار و گذراست ارتباط فراوان ندارد ، اگرچه در آن ممكن است تأثير بسيار داشته باشد . شايد كوته‌بينان چنين گمان ببرند كه چون همسايگان ما امروز در تمدن و فرهنگ به مغرب زمين نمىرسند ، اطلاع از دانش و هنر ايشان براى ما چندان سودى ندارد ، اين گمان يكسر خطاست . ما قرنها باهم رابطهء نزديك و اغلب فرهنگ مشترك داشته‌ايم . اگر روزگارى دراز مشعل ذوق و دانش در اين قسمت آسيا مىدرخشيد ، از اين جهت بود كه همهء ما در افروختن آن شريك و همكار بوديم . هريك از ملتهاى مغرب آسيا در ايجاد آن فرهنگ عظيم كه « فرهنگ اسلامى » خوانده مىشود سهمى داشت . از نادانى و بىخبرى است اگر يكى از ما بخواهد همهء هنرها را به خود نسبت بدهد و با ديگران بر سر اين معنى معارضه و دشمنى كند . اكنون هم از آشنايى و همكارى باهم سودها مىتوانيم برد . امروز در امور معنوى و فرهنگى ، همهء اين ملتها با مسائل مشابهى روبرو هستند . همه تمدن و فرهنگى قديم دارند و اكنون بايد راهى بيابند تا فرهنگ دنياى جديد را بپذيرند ، بىآنكه خصائص و مزاياى فرهنگ كهن را از دست بدهند . در اقتباس و نقل و ترجمهء اصطلاحات علمى ، امروز همهء اين ملتها به يك مشكل برمىخورند . همه بايد در انديشهء آن باشند كه شيوه‌هاى نو را در فنون ذوقى و هنرى چگونه به كار ببرند كه با خصوصيات ذوقى خود ايشان و با ادبيات و هنر عالى قديمشان منافات و تنافر نداشته باشد . در اين امور هريك از اين كشورها به تنهايى تجربه‌هايى كرده‌اند ، بعضى از اين كارها ناسنجيده و نادرست بوده و نتيجه مطلوب نداده است ، بعضى ديگر درست و بجا بوده و حسن اثر بخشيده است . اكنون اگر باهم آشنايى بيشتر داشته باشيم ، مىتوانيم از حاصل تجربه‌هاى يكديگر بهره‌ور شويم و هريك به تنهايى آزموده را نيازمائيم و وقت و همّت خود را در كارى صرف نكنيم كه مىدانيم از آن جز پشيمانى نخواهيم برد . گذشته از اين ، آشنايى ما مقدمهء همكاريهاى سودمند در امور معنوى خواهد بود كه هيچيك از آن بىنياز نيستيم . ارتباط فكرى و معنوى ملتهاى آسيا در گيرودار سياست و